Cao tốc bắc – nam: Khó về đích đúng hẹn

Thông tin đoạn xa lộ Quảng Ngãi – Đà Nẵng thông xe dịp 2.9 khiến nhiều người kỳ vọng xa lộ bắc – nam sẽ sớm hình thành. Thế nhưng, nhiều chỉ dấu cho thấy tuyến các con phố này khó có thể về đích đúng hẹn vào năm 2021.

Cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây
ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Tổng chiều dài tuyến xa lộ bắc – nam dao động hơn 2.100 km, chạy qua 32 tỉnh, TP và được đầu tư theo 3 GĐ. Giai đoạn 1 (2017 – 2020) dự định đầu tư dao động hơn 650 km, chia thành 11 dự án thành phần, đi qua 13 tỉnh thành. Tổng mức đầu tư dự định hơn 104.000 tỉ đồng, trong đó, vốn đầu tư nhà nước hơn 40.000 tỉ đồng.

ĐỒ HỌA: ĐÔNG XUÂN

Trong 11 đoạn, tuyến, có 3 đoạn sử dụng toàn bộ vốn ngân sách nhà nước và 8 đoạn đầu tư theo hình thức hợp tác công – tư (PPP). Các đoạn sử dụng vốn ngân sách nhà nước là Cao Bồ – Mai Sơn; Cam Lộ – La Sơn; Cầu Mỹ Thuận 2 và các con phố dẫn 2 đầu cầu đến nay chủ đầu tư đã thống nhất được có cấp xã, huyện, UBND các tỉnh, Bộ NN-PTNT và các quân khu. Riêng dự án cầu Mỹ Thuận 2 đang làm việc để đạt thỏa thuận cuối cùng có các bộ, ngành liên quan.

Chậm báo cáo nghiên cứu kỹ khả thi

Theo báo cáo của Vụ Đối tác công tư (Bộ GTVT), công đoạn triển khai báo cáo nghiên cứu kỹ khả thi của các dự án đầu tư theo hình thức PPP đang chậm hơn so có dự định ban đầu dao động 2 – 3 tháng. Cụ thể, nhóm 1 ưu tiên triển khai sớm gồm 3 đoạn Mai Sơn – quốc lộ 45; quốc lộ 45 – Nghi Sơn; Phan Thiết – Dầu Giây đã thống nhất có các bộ, ngành địa phương về các thủ tục pháp lý như: phân tách tác động môi trường (ĐTM), khung chính sách bán hàng giải phóng mặt bằng, dự định phê duyệt báo cáo nghiên cứu kỹ kỹ thuật trong tháng 6 và đầu tháng 7, sau đó sơ tuyển, đấu thầu chọn lọc nhà đầu tư từ tháng 7 – 12.2019. Tuy nhiên đến nay công tác này vẫn chưa đã đi vào hoạt động.

Đối có 5 dự án nhóm 2 (đoạn Nghi Sơn – Bãi Vọt, đoạn Nha Trang – Phan Thiết), công tác thỏa thuận có các địa phương và các bộ, ngành đã đã đi vào hoạt động. Riêng đoạn Cam Lâm – Vĩnh Hảo do đi qua địa phận 3 tỉnh, các địa phương còn ý kiến khác nhau về hồ sơ kiến trúc, Ban Quản lý dự án 85 vẫn đang tổng hợp ý kiến.

Trong 1 cuộc họp mới đó liên quan đến việc triển khai dự án, Bộ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Văn Thể cho biết công đoạn phê duyệt báo cáo nghiên cứu kỹ khả thi của các dự án đang chậm so có kế hoạch, ngoài các lý do chủ quan như công tác dự định hồ sơ dự án của 1 số ban quản lý dự án chưa đạt yêu cầu về chất lượng, thiếu bám sát các cơ quan tính năng trong quá trình thực hiện thủ tục, hồ sơ… còn vướng phải các nhân tố khách quan như công tác phân khai vốn còn gặp vướng mắc; bất cập về quy định lãi suất vốn vay chưa được tháo gỡ.

Vốn công, tư đều khó

Tại hội thảo về xa lộ bắc – nam do Bộ GTVT và Ngân hàng Thế giới (WB) tổ chức ngày 26.4, ông Nguyễn Danh Huy, Vụ trưởng Vụ Đối tác công tư (Bộ GTVT) cho biết quá trình thẩm định dự án đã phát sinh 1 số vướng mắc. Trong đó, bài toán lớn nhất là các quy định liên quan đến thực hiện xa lộ bắc – nam theo hình thức hợp tác công – tư (PPP) còn mâu thuẫn, quy định chồng chéo, không thích hợp có thực tiễn, cơ chế chia sẻ rủi ro còn hạn chế. Cụ thể, trong nước khan hiếm nguồn vốn tín dụng dài hạn, trong khi vốn vay nước ngoài vướng do cơ chế chia sẻ rủi ro chưa thỏa đáng. Đặc biệt là vướng mắc về vấn đề lãi vay huy động vốn khiến các nhà đầu tư e dè, chưa dám tham dự. Về lãi vay huy động vốn, mức lãi suất trong báo cáo tài chính của công ty theo quy định hiện hành của Bộ Tài chính là dao động 7,72%/năm, trong khi lãi suất cho vay dài hạn ở các ngân hàng thương mại dao động 10,83%. Đối có các dự án công tư (PPP), việc phải bù lỗ lãi suất liên tục trong nhiều năm suốt vòng đời dự án sẽ là 1 gánh nặng lớn đối có nhà đầu tư.

Cao tốc Bắc – Nam lo kẹt vốn, ế hàng Theo tính toán sơ bộ, trường hợp ứng dụng mức lãi suất vốn vay dao động 10,83% thì tổng số vốn nhà nước hỗ trợ cho 11 dự án thành phần sẽ tăng từ 51.644 tỉ đồng (theo số liệu đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ) lên dao động 55.000 tỉ đồng theo Nghị quyết 52 của Quốc hội về chọn lọc chủ trương đầu tư dự án thi công 1 số đoạn tuyến các con phố bộ xa lộ bắc – nam phía đông. Đồng thời, thời gian hoàn vốn của các dự án sẽ kéo dài thêm dao động 1 – 2 năm.

.

Nhằm giúp tháo gỡ vấn đề này, dự thảo thông tư mới, thay thế Thông tư số 55 quy định nội dung về quản lý tài chính đầu tư đối có dự án đầu tư theo hình thức PPP và chi phí chọn lọc nhà đầu tư do Bộ Tài chính soạn thảo đã bỏ quy định khống chế lãi suất nhưng đó mới chỉ là dự thảo, luật PPP hoàn chỉnh dự định đến kỳ họp cuối năm 2019 mới trình Quốc hội.

Không chỉ lôi kéo vốn tư nhân, phần vốn của nhà nước đến nay cũng chưa xác định xong. Bộ GTVT vừa có văn bản yêu cầu Thủ tướng Chính phủ tham khảo, chọn lọc mức vốn đầu tư của nhà nước tham dự vào dự án thành phần đầu tư thi công đoạn Nghi Sơn – Diễn Châu, 1 trong các dự án thành phần thuộc đoạn các con phố bộ xa lộ bắc – nam phía đông. Theo đó, Bộ đề xuất phần vốn nhà nước tham dự là 2.550 tỉ đồng trong tổng mức đầu tư 8.389 tỉ đồng của dự án để chi cho công tác giải đáp, kiến trúc kỹ thuật, phí quản lý, rà phá bom mìn (203 tỉ đồng); công tác giải phóng mặt bằng, tái an cư (1.423 tỉ đồng) và hỗ trợ 1 phần chi phí thi công để chắc chắn tính khả thi tài chính (924 tỉ đồng). Phần chi phí còn lại dao động 5.839 tỉ đồng sẽ do nhà đầu tư huy động bằng nguồn vốn chủ có (20%) và vay thương mại.

Khó về đích đúng hẹn

PGS-TS Nguyễn Bá Hoàng, Phó hiệu trưởng Trường ĐH GTVT TP.HCM, cho rằng Bộ GTVT đang có các bước rốt ráo dự định; Chính phủ, các bộ ngành liên quan cũng đã có động thái hỗ trợ nhằm tháo gỡ vướng mắc nhưng nếu không mau chóng thông qua, đã đi vào hoạt động cơ chế thì gặp khó vẫn chưa thể giải quyết. Chưa kể phần vốn của nhà nước chưa xác định xong thì rất khó để nói về công đoạn vì ngoài chính sách bán hàng thông thoáng, thích hợp có thông lệ quốc tế, Chính phủ phải có vốn mồi, chắc chắn công tác giải phóng mặt bằng mới có thể lôi kéo xã hội hóa.

“Cao tốc bắc – nam là tuyến các con phố có khả năng thu hồi vốn cao, rất nhiều nhà đầu tư quan tâm. Quan trọng là tạo cơ chế minh bạch, quyến rũ. Phải nỗ lực cực kỳ ngay từ bây giờ, vận động mọi nguồn lực, toàn bộ các thủ tục, gặp khó tháo gỡ mau chóng mới mong dự án về đích kịp năm 2021 theo chỉ tiêu Quốc hội đề ra. Còn nếu làm cầm chừng như thời gian qua, cùng có các “bệnh” cố hữu trong triển khai các dự án giao thông ở VN, các con phố xa lộ xuyên Việt khó đã đi vào hoạt động đúng hẹn”, ông Hoàng cảnh báo.

TS Phạm Văn Hùng, từ Phân viện khoa học – công nghệ GTVT phía nam, lo ngại có tình hình giai đoạn này, chẳng thể trong vòng hơn 2 năm có thể đã đi vào hoạt động dự án lớn bởi thế. “Đây mới chỉ là bước dự định, mới báo cáo khả thi đã chậm, còn 1 loạt vấn đề chưa “động đến” như giải phóng mặt bằng , rồi còn đấu thầu, duyệt kiến trúc, thi công… rất nhiều GĐ phía sau có thể nảy sinh thêm nhiều vướng mắc, khiến dự án tiếp tục kéo dài”, ông nói.

Canhoorchidpark.org – Theo TNO

Tìm hiểu thêm tài liệu về dự án Orchid Park Xem Thêm