Cao tốc Bắc – Nam lo kẹt vốn, ế hàng

Theo chuẩn bị, dự án xa lộ Bắc – Nam sẽ đã đi vào hoạt động các thủ tục và bắt đầu làm vào cuối năm 2019, đầu 2020. Tuy nhiên, vướng mắc lớn là nguồn vốn vay tới nay vẫn chưa có lời giải.



Ảnh: Độc Lập

Tại hội thảo về xa lộ Bắc – Nam do Bộ GTVT và Ngân hàng Thế giới (WB) tổ chức ngày 26.4, Thứ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Ngọc Đông thừa nhận việc triển khai dự án này còn nhiều thách thức trong bối cảnh luật Đối tác công tư chưa được ban hành, phân khúc tín dụng dài hạn gặp khó.

Khởi công cuối 2019

Theo phân tích của Bộ GTVT, 1 trong các thách thức lớn trong phát triển cơ sở hạ tầng giao thông là nguồn lực đầu tư hạn chế so có nhu cầu, nguồn lực đầu tư công chỉ cung cấp dao động 25%. Dù VN liên tục kêu gọi đầu tư các dự án giao thông theo hình thức BOT nhưng đến nay hầu như chỉ mới nhà đầu tư trong nước và bên cung cấp tín dụng cũng chủ yếu là các ngân hàng thương mại trong nước có diện tích không lớn.

Theo ông Nguyễn Danh Huy, Vụ trưởng Vụ Đối tác công tư (Bộ GTVT), 8 đoạn tuyến xa lộ Bắc – Nam được thực hiện theo hình thức đối tác công tư PPP sẽ được phê duyệt báo cáo tìm hiểu khả thi trong tháng 5 – 7.2018, sau đây Bộ GTVT sẽ ứng dụng sơ tuyển nhà đầu tư và đấu thầu chọn lọc nhà đầu tư. Các đoạn tuyến khả thi là Mai Sơn – QL45 (Thanh Hóa), QL45 – Nghi Sơn, Phan Thiết – Dầu Giây sẽ bắt đầu làm sớm vào tháng 12.2019.

Tuy nhiên, ông Huy cũng cho rằng, các quy định liên quan đến thực hiện xa lộ Bắc – Nam theo hình thức hợp tác công – tư (PPP) còn mâu thuẫn, quy định chồng chéo, không phù hợp có thực tiễn, cơ chế chia sẻ rủi ro còn hạn chế. Đặc biệt, phân khúc vốn là vướng mắc lớn khi trong nước khan hiếm nguồn vốn tín dụng dài hạn, trong khi vốn vay nước ngoài vướng do cơ chế chia sẻ rủi ro chưa thỏa đáng.

Theo các chuyên gia về mua sắm – đấu thầu PPP của WB, đa số các dự án theo hình thức PPP (chủ yếu là BOT) ở VN không đấu thầu tranh giành mà chỉ định thầu, dẫn tới 1 số nhà đầu tư có năng lực kém, trong khi sự tham dự của nhà đầu tư nước ngoài rất hạn chế. Chưa kể 1 số dự án PPP bị phát hiện là thổi phồng giá thành hoặc tính giá thành quá cao cho nhà nước thông qua phí thu, 1 số dự án khác không được quản lý tốt dẫn đến chậm trễ hay kém chất lượng. Người dân lo ngại về gian lận và tham nhũng trong các dự án PPP, độc đáo là BOT.

Hàng ế ?

Trên thực tại, dù Bộ GTVT đang rốt ráo đẩy công đoạn thực hiện dự án xa lộ Bắc – Nam, nhưng vướng mắc về vốn cũng như lo ngại đấu thầu khó thành công, là nguy cơ cao khiến dự án này có thể bị “lụt” công đoạn.

Từ năm 2007, dự án Dầu Giây – Phan Thiết đã được triển khai như dự án PPP thí điểm Thứ nhất. Nhưng sau nhiều lần road-show cả ở trong và ngoài nước, dự án vẫn ế ẩm khi không tìm được nhà đầu tư thứ hai. Dự án thi công các con phố vành đai 3 TP.HCM cũng rơi vào cảnh ế ẩm khi mời sơ tuyển các nhà đầu tư quốc tế, dù được phân tích là quyến rũ. Lý do là các nhà đầu tư ngoại lo ngại rủi ro có khung pháp lý hiện hành. Đáng chú tâm, trong 8 hợp phần dự án xa lộ Bắc – Nam sắp tới, Dầu Giây – Phan Thiết tiếp tục được đưa vào quy hoạch, cũng vẫn có kỳ vọng là đoạn tuyến khả thi có thể lôi kéo nhiều nhà đầu tư.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Ngọc Đông, các dự án PPP trong lĩnh vực giao thông trước đây đưa ra đa số đều thất bại do thiếu cơ chế bảo lãnh. Nhà đầu tư yêu cầu khi có rủi ro thì Chính phủ phải can thiệp, ít nhất trong các năm đầu, nhưng hiện chưa có quy định nào của VN cho phép điều này. Các chuyên gia của WB cũng rất quan ngại điều này. Cũng theo lãnh đạo Bộ GTVT, nhiều nhà đầu tư quốc tế đã ngỏ ý quan tâm đến dự án xa lộ Bắc – Nam, nhưng việc họ có chính thức tham dự hay không chưa thể trả lời được. Khi phát hành hồ sơ sơ tuyển họ có thể tham dự, nhưng đến khi phát hành hồ sơ thầu chưa chắc đã tham dự.

Các chuyên gia của WB đã đề xuất ứng dụng 1 số cơ chế nước ngoài đã ứng dụng như phân bổ rủi ro giữa nhà nước và nhà đầu tư, trong đây có cả rủi ro liên quan đến dự đoán lưu lượng, huy động vốn, tỷ giá ngoại tệ, chia sẻ rủi ro trong thiếu hụt doanh thu… Tuy nhiên, theo ông Đông, các khuyến nghị liên quan đến cơ chế chia sẻ rủi ro, bảo lãnh cho nhà đầu tư vẫn chưa thể đưa vào trong khuôn khổ pháp lý của các dự án xa lộ Bắc – Nam sắp tới.

Theo kế hoạch, Bộ GTVT sẽ đấu thầu quốc tế các dự án xa lộ Bắc – Nam để chọn lọc nhà đầu tư. Nhưng theo 1 chuyên gia, các vướng mắc về cơ sở pháp lý chưa được đã đi vào hoạt động này sẽ là rào cản lớn khiến các nhà đầu tư quốc tế không mặn mà.

Minh bạch mới hút được vốn

Như thế, xa lộ Bắc – Nam sẽ là cuộc chơi chính giữa các công ty trong nước hạn chế về diện tích và đang gặp nhiều gặp khó trong thu xếp vốn. Nhưng theo nghị quyết về dự án thi công 1 số đoạn các con phố bộ trên tuyến xa lộ Bắc – Nam phía đông giai đoạn 2017 – 2020 mới được Chính phủ ban hành, có rất nhiều quy định siết chặt năng lực của các nhà đầu tư, nhất là năng lực tài chính để loại bỏ các nhà đầu tư yếu kém. Cụ thể, vốn chủ có của nhà đầu tư tham dự dự án phải đạt mật độ 20% tổng vốn đầu tư thay vì 10 – 15% như trước đây. Nhà đầu tư sau 6 tháng không ký được hợp đồng tín dụng có ngân hàng, tổ chức tín dụng đủ phần vốn vay theo quy định để triển khai dự án sẽ bị tịch thu hợp đồng.

Trên thực tại, nhiều dự án thời gian qua gặp rất nhiều gặp khó trong huy động vốn tín dụng, dù đã ký hợp đồng BOT 1 – 2 năm nhưng nhà đầu tư không vay được vốn ngân hàng như xa lộ Trung Lương – Mỹ Thuận, Bắc Giang – Lạng Sơn.

Quy định nghiêm ngặt này sẽ khiến các nhà đầu tư yếu kém hết cửa tham dự dự án xa lộ Bắc – Nam, nhưng cũng khiến việc đấu thầu có thể sẽ phải kéo dài nhiều lần, thậm chí có nguy cơ “thối thầu”. Lý do chính rất ít công ty trong ngành giao thông giai đoạn này có thể cung cấp tiêu chí vốn chủ có 1.000 – 2.000 tỉ đồng để tham dự các dự án.

Trước lo ngại về nguồn vốn tín dụng, theo Thứ trưởng Đông, các tổ chức tín dụng quốc tế sẵn sàng cung cấp các khoản tín dụng cho các dự án hạ tầng giao thông, độc đáo các dự án có khả năng thu phí hoàn vốn như xa lộ Bắc – Nam. Nhưng điều này cũng tùy thuộc vào các dự án có khả năng đấu thầu quốc tế tranh giành minh bạch, có cơ chế phân chia rủi ro rõ ràng giữa nhà nước và tư nhân. Nếu dự án khả thi các ngân hàng quốc tế sẵn sàng cho vay, nhà nước có thể vay và cho vay lại, hoặc có thể bảo lãnh để các nhà đầu tư vay vốn trực tiếp từ các tổ chức tín dụng quốc tế. “Tất cả cơ chế này đều rất mở, vấn đề phải thi công được hệ thống pháp lý đồng bộ để các dự án có thể triển khai và nguồn vốn mới vào”, ông Đông nói.

Cũng theo ông Đông, nếu không đấu thầu thành công, Bộ sẽ báo cáo Quốc hội chuyển hình thức đầu tư phù hợp, trong đây Bộ GTVT đã kiến nghị đầu tư công, khi kết thúc thi công sẽ chuyển sang đấu thầu quyền thu phí, nhà đầu tư chỉ thực hiện quản lý khai thác.

Canhoorchidpark.org – Theo Thanh niên

Tìm hiểu thêm tài liệu về dự án Orchid Park Xem Thêm