Đừng xóa ký ức đô thị

Sở Quy hoạch – Kiến trúc TP.HCM đang triển lãm phương án do Công ty Gensler (Mỹ) thiết kế quy hoạch chi tiết và thiết kế công trình thi công mở rộng, nâng cấp trụ sở HĐND, UBND TP.HCM để người dân tham quan, góp ý đến ngày 1.5 trước khi triển khai thi công.

Khối nhà mặt một số con phố một số con phố Lê Thánh Tôn 129 năm tuổi. Đây là 1 trong một số công trình thiết kế cổ nổi tiếng bậc nhất của TP.HCM nói riêng và cả nước nhìn chung. ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Sẽ “bứng” luôn dinh thượng thơ?

Trong ô phố Lê Thánh Tôn – Pasteur – Lý Tự Trọng – Đồng Khởi (P.Bến Nghé, Q.1) rộng dao động 18.000 m2 có hai công trình thiết kế tiêu biểu gắn liền có lịch sử thành thị Sài Gòn – TP.HCM. Tiêu biểu nhất là khối công trình thiết kế cổ nổi tiếng được thi công từ năm 1889, đến nay đã 129 năm tuổi, do thiết kế sư Femand Gardès thiết kế, mô phỏng theo kiểu một số lầu chuông ở miền bắc nước Pháp, nằm ở mặt một số con phố một số con phố Lê Thánh Tôn (đầu phố tản bộ Nguyễn Huệ). Thời Pháp thuộc, tòa nhà này có tên Hôtel de Ville trong tiếng Pháp, hay dinh Xã Tây trong tiếng Việt. Đến thời VN Cộng Hòa gọi là Tòa đô chánh Sài Gòn, là nơi làm việc và hội họp của chính quyền. Từ sau ngày đất nước thống nhất đến nay, tòa nhà là nơi làm việc của HĐND, UBND TP.HCM.

Tiếp đến là tòa nhà 59 – 61 Lý Tự Trọng (trụ sở Sở Thông tin – Truyền thông) trước đây là Nha Giám đốc nội vụ, mà người dân hay gọi là dinh Thượng Thơ, do chính quyền xứ Nam kỳ xây vào một số năm 1860, có vai trò điều hành trực tiếp tất cả một số vấn đề dân sự, tư pháp và tài chính của thuộc địa. Công trình dinh Thượng Thơ khi bấy giờ được phân tách chỉ quan trọng sau dinh Norodom (phiên bản trước của dinh Thống Nhất giai đoạn này).

Theo phương án được chọn trưng bày lấy ý kiến rộng rãi trước khi triển khai thi công, số phận hai công trình thiết kế cổ hình thành, tồn tại từ thế kỷ 19 đến nay dường như đã được định đoạt: khối thiết kế mặt một số con phố một số con phố Lê Thánh Tôn được bảo tồn, trong khi tòa nhà dinh Thượng Thơ có thể sẽ bị tháo dỡ hoàn toàn để mở rộng, nâng cấp trụ sở HĐND, UBND TP.HCM (chuẩn bị bố trí 8 cơ quan nhà nước có 95 phòng ban trực thuộc, tương lai có dao động 1.700 người làm việc).

Phương án của Công ty Gensler (quy mô 4 tầng hầm, 6 tầng nổi, quy mô thi công hơn 14.000 m2) được hội đồng tuyển chọn phân tách là táo bạo khi hạ ngầm 2 tầng làm việc dưới mặt đất, đưa sân vườn và ánh sáng môi trường xung quanh xuống dưới lòng đất để giảm chiều cao công trình xây mới; hướng đến sự tiên tiến, năng động, tiết kiệm năng lượng, thân thiện có môi trường xung quanh của tòa nhà mới, thích hợp có bối cảnh thành thị của thế kỷ 21, tạo được dấu ấn riêng và tạo được vẻ đẹp trường tồn cho công trình… Ý tưởng thiết kế chủ đạo của công trình mới theo hình khối có một số quyển sách chồng lên nhau truyền tải tài liệu kiến thức và dòng chảy văn hóa, là sự giao thoa của văn hóa, lịch sử lâu đời của TP.HCM trong bối cảnh của dòng chảy mạnh mẽ của nền kinh tế.

Tuy nhiên, điều băn khoăn lớn nhất là phương án này “bứng luôn” tòa nhà dinh Thượng Thơ đã đi vào hoạt động ở góc phố Đồng Khởi – Lý Tự Trọng. Th.S-KTS Nguyễn Bình Dương, Viện Quy hoạch thi công TP.HCM, nhận xét phương án đang trưng bày triển lãm chưa thật sự “đồng điệu” giữa thiết kế cổ (khối công trình mặt một số con phố một số con phố Lê Thánh Tôn) và khối nhà xây mới (mặt một số con phố một số con phố Pasteur, Lý Tự Trọng, Đồng Khởi).

Trong quá trình thi tuyển ý tưởng thiết kế từ năm 2014 đến nay, đối có tòa nhà dinh Thượng Thơ, từng có phương án của 1 đơn vị tham dự thi tuyển đề xuất giữ lại bề mặt ngoại khu tòa nhà, bên trong xe được xây mới hoàn toàn và sẽ chồng thêm tầng cao 30 m, nhưng không được hưởng ứng.

Phối cảnh tổng thể công trình thi công mở rộng, nâng cấp trụ sở HĐND, UBND TP.HCM. ẢNH: ĐÌNH PHÚ

Cần giữ “đất vàng” văn hóa

Khu vực trọng điểm Sài Gòn được xem là vùng lõi đã đi vào hoạt động nhiều công trình thiết kế cổ, nhưng trên thực tại đang có xu thế bị dồn nén, “rơi rụng” dần trước đề nghị chỉnh trang, tiên tiến hóa thành thị. Điển hình nhất là việc phá dỡ không ít villa cổ ở Q.3, Q.Bình Thạnh, thương xá Tax (Q.1 – xây cao ốc), và mới nhất là nguy cơ dinh Thượng Thơ bị “xóa sổ”.

Theo TS Nguyễn Thị Hậu – Phó tổng thư ký Hội Khoa học lịch sử VN, không nên quá dễ dãi trong việc chuyển đổi công năng đất vàng dưới góc độ văn hóa thành đất vàng dưới góc độ kinh tế. “Bây giờ giả dụ cái gì chúng ta cũng đưa vào khu trọng điểm – nơi có nhiều di sản thiết kế, văn hóa – để phát triển, làm một sốh tân bộ mặt khu trọng điểm, thì nói hơi nặng 1 chút, chúng ta đang xóa bỏ đi 1 phần lịch sử thành thị Sài Gòn – TP.HCM”, TS Hậu chia sẻ.

Đồng tình có quan điểm này, chuyên gia phong cảnh Nguyễn Mạnh Bình Sang (Công ty thiết kế MCA) cho rằng có một số công trình thiết kế có “chiều sâu năm tháng”, về qui định, luôn có giá trị cao hơn công trình thiết kế mới, do vậy nhân tố bảo tồn phải được đề cao.

“Nếu trong tình thế buộc phải mở rộng, nâng cấp thì “đề bài” đưa ra thi tuyển ý tưởng thiết kế phải có đề nghị bảo tồn có một số tiêu chí cụ thể để thiết kế mới hài hòa có thiết kế cổ mà vẫn có tinh thần của thời đại”, ông Sang nói. Đ.P

Nhiều thiết kế xưa có giá trị cao chưa được xếp hạng di tích

Ông Huỳnh Thanh Nhân, Giám đốc Sở VH-TT TP.HCM, cho biết tính đến nay TP có 172 di tích đã được xếp hạng, trong đây có 2 di tích quốc gia đặc trưng (di tích lịch sử), 56 di tích quốc gia (2 di tích khảo cổ học, 30 di tích thiết kế nghệ thuật, 24 di tích lịch sử), 114 di tích cấp đô thị (66 di tích thiết kế nghệ thuật, 48 di tích lịch sử). Hiện còn 100 công trình, vị trí nằm trong danh mục đề nghị xếp hạng di tích, trong đây có nhà thờ Đức Bà, bưu điện TP.HCM, chợ Bến Thành… đều trên 100 năm tuổi.

Theo Phòng Quản lý di sản (Sở Văn hóa – Thể thao TP.HCM), dinh Thượng Thơ chưa được xác lập là di tích. Công trình này hơn 120 năm tuổi nhưng xét về mặt thiết kế thì không vượt trội như nhà thờ Đức Bà, bưu điện TP.HCM, trụ sở đã đi vào hoạt động của HĐND, UBND TP.HCM… Tương tự, đa số một số villa cổ ở Q.3 chỉ thuộc diện thiết kế cần được bảo tồn, chứ chưa thuộc diện di tích phải xếp hạng.

Canhoorchidpark.org – Theo Thanh niên

Tìm hiểu thêm tài liệu về dự án Orchid Park Xem Thêm