Khu liên hợp xử lý chất thải Đa Phước: Mùi hôi do “thời tiết cực đoan”… hay năng lực yếu kém?

Mùi hôi phát ra từ Khu liên hợp xử lý chất thải Đa Phước (gọi tắt Bãi rác Đa Phước, do Cty TNHH xử lý chất thải VN (VWS) làm chủ đầu tư) đã xuất hiện từ lâu… Tuy nhiên, từ năm 2015 trở lại đây, mùi hôi càng phát triển thành dày đặc, nặng mùi và loang rộng cả vùng thành thị phía nam TPHCM. Mỗi lần lý giải mùi hôi ấy, lại 1 lần dư luận nghe được 1 lý do rất mới, có ngôn ngữ cực kỳ hoa mỹ và vĩ mô.

Bãi rác Đa Phước nhìn từ trên cao. Ảnh: M.Q.A

“Thời tiết cực đoan” và “biến đổi khí hậu”, làm Bãi rác Đa Phước… bốc mùi(?)

Tháng 6.2017, khi hàng nghìn hộ dân ở khu thành thị “nhà giàu” Phú Mỹ Hưng ca thán vì mùi hôi, thì đại diện VWS cho rằng: “Vào một số tháng mùa mưa, từ tháng 5 đến tháng 10, do hiện trạng thời tiết cực đoan, xuất hiện một số cơn mưa bất thường có lượng mưa tăng đột biến, nằm ngoài dự đoán của VWS. Điều này làm tăng lượng nước rỉ rác phát sinh…”. Do đây, Bãi rác Đa Phước… bốc mùi hôi.

VWS cam đoan rất nhiều lần có một số cơ quan công dụng từ TPHCM đến cơ quan trung ương, rằng sẽ thực hiện biện pháp khắc phục mùi hôi do “thời tiết cực đoan” nêu trên. Tuy nhiên, mấy ngày gần đây, mùi hôi… bốc ra từ Bãi rác Đa Phước vẫn… nặng mùi, hành hạ hàng trăm nghìn hộ dân khu nam TPHCM…

Và, ở buổi họp bàn về tình hình kinh tế – xã hội TPHCM tháng 6.2018, được UBND TP tổ chức ngày 3.7 vừa qua, ông Nguyễn Toàn Thắng – GĐ Sở TNMT TPHCM – đã lý giải cho “mùi hôi” từ Bãi rác Đa Phước rằng: “Không đợi đến phản ánh từ báo chí, mà ngành tài nguyên – môi trường có hệ thống quan trắc kết nối có trọng điểm dự đoán. Được biết năm nay, do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và một số mùa, nên sẽ có mùi hôi”.

Hay năng lực cán bộ quá kém?

Vâng, Bãi rác Đa Phước do VWS làm chủ đầu tư bốc mùi hôi cả khu nam TPHCM, có lý do từ “thời tiết cực đoan” và “biến đổi khí hậu” (?!). Thế nhưng, bất kỳ cá nhân, tổ chức liên quan trong vụ việc này chẳng thể phủ nhận 1 điều: Chính sự “xuê xoa” trong quản lý và năng lực yếu kém của cơ quan công dụng đã là 1 tác nhân cho ra Bãi rác Đa Phước… Và, Bãi rác Đa Phước đã tán phát mùi hôi như giai đoạn này.

Yếu kém Thứ nhất là của Sở TNMT, khi đại diện UBND TPHCM đứng ra ký kết hợp đồng giao nhận và xử lý chất thải rắn ngày 26.2.2006, có VWS. Tại hợp đồng này, Sở TNMT cam đoan “Nếu trong tương lai, chất thải rắn được phân loại… sẽ chắc chắn loại chất thải cần thiết cho Nhà máy”. Từ đây, VWS mới chế biến phân compost, hay tái chế chất liệu đã thu gom, phân loại v.v…

Một chuyên gia về môi trường cho rằng: “Việc Sở TNMT hưởng ứng điều khoản này, coi như nắm chắc bất lợi về mình. Còn VWS … khoẻ re. Bởi thực ở, việc phân rác ở nguồn, dường như rất lạ lẫm có người dân VN, thì lấy đâu ra chất thải hữu cơ đã phân loại để VWS chế biến phân compost? Chả trách suốt 8 năm qua, vin nguyên do TP không cung cấp được chất thải hữu cơ đã phân loại, nên VWS không sản xuất phân compost. Do đây, VWS cứ… tà tà mang rác đi chôn lấp, rồi nhận tiền, mà TPHCM không làm gì được VWS”.

Chưa hết, trong hợp đồng, VWS ra điều kiện phải chi trả hằng tháng tiền xử lý rác bằng ít nhất 3.000 tấn/ngày chất thải được hưởng ứng. Dù có giao không đủ số lượng rác trên, vẫn phải chi trả đủ cho VWS số lượng 3.000 tấn/ngày. Hoàn toàn không quy định xử phạt nào đối có VWS, nếu công ty này vi phạm không tiếp nhận rác…

Thậm chí, Sở TNMT còn cực kỳ dễ dãi, khi mạnh dạn “tạm ứng” trả trước “giá thành xử lý rác” cho VWS số tiền 9 triệu USD, để VWS có tiền “xây dựng 1 phần cơ sở hạ tầng”… Chính sự dễ dãi này, dẫn đến rắc rối của vụ “9 triệu USD chi cho VWS hợp pháp hay vi phạm luật pháp”, đến nay vẫn chưa giải quyết dứt điểm v.v… Trong khi đây, Kiểm toán Nhà nước kết luận việc chi 9 triệu USD – tiền giá thành sự nghiệp môi trường – cho VWS (100% vốn nước ngoài), để thực hiện đầu tư dự án, là “chưa thích hợp có quy định của Luật Ngân sách Nhà nước”.

Không phải ngẫu nhiên, dư luận lâu nay vẫn âm ỉ tài liệu rằng, chính năng lực yếu kém của cán bộ, cơ quan công dụng ở TPHCM đã dẫn tới hệ quả phải gánh nhiều bất lợi trong giao kết hợp đồng, ở Dự án Khu liên hợp xử lý rác Đa Phước.

Điều này càng rõ ràng, khi mới đây, Thanh tra Chính phủ đã kết luận: Sở TNMT đã không lường trước sự gặp khó trong việc phân loại rác ở nguồn của TPHCM. Từ đây, cho thấy sự yếu kém trong đàm phán, thương thảo và ký kết hợp đồng của Sở TNMT. Và, có UBND TPHCM, Thanh tra Chính phủ nhận định: UBND TP đã “thiếu sót trong việc tham mưu có Thủ tướng Chính phủ, khi chọn lọc nhà đầu tư không đủ năng lực về tài chính…”.

Hơn bao giờ hết, dư luận đòi hỏi cá nhân, tổ chức liên quan trong vụ “mùi hôi” từ Bãi rác Đa Phước phải nhìn nhận lại mình. Mùi hôi ấy chẳng phải do “thời tiết cực đoan” hay “biến đổi khí hậu”, mà thẳng thắn thấy rằng, chính sự yếu kém về năng lực, thiếu 1 tầm nhìn xa, trông rộng trong dự án môi trường tai tiếng này đã gây ra hệ quả về ô nhiễm môi trường rất khó khắc phục như đã và đang diễn ra giai đoạn này.

Canhoorchidpark.org – Theo Lao Động

Tìm hiểu thêm tài liệu về dự án Orchid Park Xem Thêm