Thủ Thiêm, vì sao biến dạng quy hoạch?

Sau khi có Quyết định 367 của Thủ tướng phê duyệt quy hoạch khu thành thị mới Thủ Thiêm, TP.HCM đã nhiều lần điều chỉnh quy hoạch, dẫn đến khu thành thị này bị “biến dạng” và là 1 trong những lý do phát sinh nhiều hệ lụy.

Một khu dân cư cấp cao ở Thủ Thiêm. ẢNH: ĐỘC LẬP

Để làm cơ sở pháp lý triển khai việc thi công khu thành thị mới Thủ Thiêm (gọi tắt là Thủ Thiêm), ngày 27.5.1996, UBND TP.HCM trình Thủ tướng đồ án quy hoạch thi công tỷ lệ 1/5.000 (thời điểm đấy thuộc H.Thủ Đức). Trên cơ sở tờ trình của TP.HCM, ngày 4.6.1996 Thủ tướng ký Quyết định (QĐ) 367 phê duyệt quy hoạch Thủ Thiêm.

Mất trọng điểm hành chính, tăng đất ở

QĐ 367 nêu rõ tổng diện tích Thủ Thiêm 930 ha, trong đấy khu thành thị mới 770 ha có dân số dao động 200.000 người, khu tái an cư 160 ha có dân số 45.000 người; đồng thời nêu rõ những phân khu tính năng của Thủ Thiêm gồm: khu trọng điểm thương mại, tài chính, dịch vụ 92 ha; khu trọng điểm hội chợ, triển lãm quốc tế 100 ha; khu nhà ở cấp cao 55 ha; khu trọng điểm văn hóa, du lịch, vui chơi 100 ha; công viên trọng điểm 95 ha; khu trọng điểm hành chính 18 ha; đất dành cho giao thông kết hợp trồng cây xanh 177 ha; phần còn lại trong tổng 770 ha là tổng diện tích mặt nước kênh rạch và sông Sài Gòn. Về tổng diện tích chiều cao công trình thiết kế, QĐ 367 cho phép cao ốc từ 30 – 100 tầng.

Theo nghiên cứu kỹ của PV Thanh Niên, Thủ Thiêm được phê duyệt để thi công và phát triển trên nền móng quy hoạch tổng thể TP.HCM đã được Thủ tướng phê duyệt ở QĐ 20 ngày 16.1.1993, trong đấy nhấn mạnh “cần thi công TP.HCM thực sự là TP văn minh của nhân dân lao động, biểu hiện được tính ưu việt của chế độ và nguyện vọng của nhân dân…”.

Thế nhưng, quá trình thực hiện quy hoạch theo QĐ 367, UBND TP.HCM nhiều lần điều chỉnh, điển hình nhất là 2 lần điều chỉnh tổng diện tích vào năm 2005 (QĐ 6565/QĐ-UBND) và năm 2012 (QĐ 3165/QĐ-UBND), xác định tính chất, tính năng Thủ Thiêm “là khu trọng điểm mới, tân tiến và mở rộng của trọng điểm TP.HCM, có những tính năng chính là trọng điểm tài chính, thương mại, dịch vụ cấp cao của TP, khu vực và có địa điểm quốc tế; là trọng điểm văn hóa, nghỉ ngơi, vui chơi; đảm nhiệm 1 số tính năng mà trọng điểm TP đã đi vào hoạt động còn thiếu và hạn chế phát triển”.

Thực tế, nhữngh tân lớn nhất về phân khu tính năng qua những lần điều chỉnh quy hoạch là TP.HCM đã loại bỏ tính năng trọng điểm hành chính (18 ha) mà trước đấy QĐ 367 của Thủ tướng đã xác định rõ. Đặc biệt, QĐ 3165/QĐ-UBND của UBND TP.HCM vào năm 2012 (căn cứ hiện hành thực hiện quy hoạch – PV) đã tăng tính năng đất ở lên hơn gấp 2 lần theo QĐ 367, từ 55 ha tương ứng 7,1% lên 112 ha tương ứng hơn 17% tổng diện tích quy hoạch; tầng cao công trình tối đa hạ xuống chỉ còn 86 tầng, số tầng cao tối thiểu là 4.

Mất gì khi điều chỉnh quy hoạch?

Theo nhiều chuyên gia, những bản quy hoạch Thủ Thiêm mà TP.HCM duyệt điều chỉnh qua những đợt đã bộc lộ nhược điểm về mặt chiến lược, bỏ qua nhiều “thời cơ vàng” khiến thực ở Thủ Thiêm đến bây giờ vẫn rơi vào tình cảnh “hao tiền tốn của”, ngân sách không được lợi và người dân cũng không được lợi.

“TP.HCM điều chỉnh quy hoạch bỏ tính năng trọng điểm hành chính của Thủ Thiêm nên khi mở rộng, thi công mới trụ sở HĐND, UBND TP.HCM, TP phải tính đến việc bỏ đi tòa nhà dinh Thượng Thơ hàng trăm năm tuổi. Nếu làm trọng điểm hành chính ở Thủ Thiêm, kết nối giao thông vào thẳng trọng điểm Q.1 theo trục các con phố Hàm Nghi, thì có thể chỉ sau 1 năm Thủ Thiêm sẽ nhữngh tân bề ngoài. Thủ Thiêm rất có giá trị vì nằm sát trọng điểm Q.1 nhưng sai lầm là việc kết nối giao thông lại nằm ở rìa hết”, thiết kế sư Ngô Viết Nam Sơn đánh giá.



Bà Phạm Thị Vinh, bị khuyết tật, bên căn nhà tạm bợ, suốt 17 năm nay vẫn còn khiếu nại. ẢNH: NGỌC LÊ

Cũng theo ông Sơn, việc TP.HCM điều chỉnh hạ chiều cao công trình ở Thủ Thiêm là “không hợp lý”. “Thủ Thiêm là thành thị mới, đúng ra phải xem là nơi có thể phát triển không giới hạn chiều cao nhằm giảm tỷ lệ thi công, tăng mảng xanh. Thủ Thiêm là vùng đất thấp, nếu xây cao thì chỉ cần làm móng sâu, về biện pháp thiết kế công trình là không khó. Đằng này quy hoạch điều chỉnh lại làm ngược lại, đấy là khống chế chiều cao nhưng lại cho phát triển dàn hàng ngang (tăng tổng diện tích đất ở, giảm số tầng cao tối thiểu xuống chỉ còn 4 tầng, trong khi QĐ 367 là cao ốc 30 tầng – PV). Đây là 1 điều bất lợi, bởi bê tông hóa Thủ Thiêm thì nguy cơ gây ngập lụt là rất lớn”, ông Sơn đánh giá thêm.

Cho đến thời điểm này, qua những đợt điều chỉnh quy hoạch, TP.HCM đã di dời, giải tỏa hơn 12.000 hộ dân trên địa bàn 5 phường: Thủ Thiêm, An Lợi Đông (giải tỏa trắng), An Khánh (gần như giải tỏa trắng), Bình Khánh và Bình An (giải tỏa 1 phần). Dù số tiền TP.HCM đổ ra đầu tư đã lên đến gần 30.000 tỉ đồng, nhưng bề ngoài Thủ Thiêm chủ yếu vẫn là những bãi đất trống rộng lớn; dân cư thì tương phản giữa 1 bên là 1 số dự án nhà ở cấp cao được xây mới và 1 bên là những căn nhà cũ nát, tạm bợ của người dân Thủ Thiêm vẫn còn bám trụ ở nơi ở cũ của mình…

“Mình giải tỏa rồi có khu đất đẹp nhưng cứ để trống thì người dân có được lợi gì đâu. Ngân sách có được hưởng lợi? Đến nay sau 22 năm triển khai quy hoạch, chỉ nghe tài liệu TP.HCM cứ chi tiền ngân sách trả lãi vay ngân hàng để đầu tư cho Thủ Thiêm, chứ chưa nghe công khai là thu được gì. Mà ngân sách cũng là tiền thuế của người dân. Cần phải có 1 sự cải nhữngh chiến lược, nếu không thì e là sau 10 năm nữa bề ngoài Thủ Thiêm có thể cũng vẫn cứ vậy”, thiết kế sư Ngô Viết Nam Sơn nói.

Địa phương thay thế cả quyết định của Thủ tướng thì dưới gầm trời này chưa thấy bao giờ

TS Lê Hồng Sơn, nguyên Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản – Bộ Tư pháp, đã thốt lên bởi thế khi đề cập đến hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến dự án Khu thành thị mới Thủ Thiêm.

* Thưa TS, trong dự án Thủ Thiêm, QĐ 367 của Thủ tướng sau đấy đã được thay thế bởi QĐ 6565 của UBND TP.HCM phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung, điều này có hợp lý?

Phê duyệt quy hoạch Thủ Thiêm là thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ, còn UBND TP.HCM chỉ là nơi thực thi quy hoạch đấy. Về nội dung, thể thức của QĐ 6565 tôi cho rằng có rất nhiều vấn đề cần phải làm rõ. Thứ nhất, Thủ tướng đã phê duyệt cái chung, cái tổng thể rồi giao cho địa phương phê duyệt cái cục bộ, chi tiết nào đấy chứ chẳng thể giao cho địa phương phê duyệt cả quy hoạch chung. Nếu nơi nào cũng làm như thế thì sẽ loạn hết. Thứ hai, ở điều 2 của QĐ 6565 nêu: “Quyết định này thay thế Quyết định 367/TTg ngày 4 tháng 6 năm 1996 của Thủ tướng Chính phủ”, là đã vi phạm qui định về ban hành văn bản. Văn bản của địa phương thay thế QĐ Thủ tướng thì dưới gầm trời này chưa thấy bao giờ.

* Nhưng thưa ông, trong QĐ 6565 của UBND TP.HCM cho rằng cơ sở họ ban hành quyết định là thực hiện theo chỉ đạo của Thủ tướng, tức TP đã được giao quyền?

Tôi đã nghiên cứu kỹ kỹ những văn bản liên quan đến Thủ Thiêm. Một trong những căn cứ được nêu trong QĐ 6565 là thực hiện theo Văn bản số 1642 khi đấy do Phó thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ký. Nên nhớ đấy chỉ mới là văn bản phản ánh tài liệu chứ không phải do văn bản của chính Thủ tướng ký. Nếu anh muốn giao cho ai thì phải xác định được căn cứ có được giao hoặc ủy quyền không. Về qui định cấp trên phê duyệt cái chung, cái tổng thể rồi thì giao địa phương phê duyệt cục bộ. Địa phương chỉ thi công, trình và thực hiện theo phê duyệt của cấp trên. Trong sự việc này, tôi cho rằng có nhiều vấn đề dích dắc, thiếu chuẩn mực trong chỉ đạo điều hành, kể cả từ Chính phủ và UBND TP.HCM. Ở đấy nhìn về mặt thực ở thấy rằng, QĐ 367 được Thủ tướng Chính phủ ban hành năm 1996, gần 10 năm sau đấy UBND TP.HCM ban hành QĐ 6565 để thay thế, còn việc thu hồi đất của dân diễn ra GĐ 2002 – 2003. Vấn đề đặt ra ở đấy là việc thu hồi đất đấy dựa trên căn cứ pháp lý nào, chẳng thể lấy nội dung theo QĐ từ 2005 để hợp thức hóa cho việc thu hồi đất đai thời điểm trước đấy được. Từ những vấn đề trên người dân có quyền nghi ngờ QĐ 367 đã không được thực hiện nghiêm, lố ra trong việc thu hồi đất, rồi có quyền nghi ngờ việc ban hành văn bản điều chỉnh của TP.HCM là để hợp thức hóa cho những việc làm sai.

* Để xử lý những vấn đề của người dân Thủ Thiêm GĐ này, theo ông cần làm gì?

Từ góc độ ban hành văn bản quản lý hành chính nhà nước, tôi cho rằng 1 văn bản sai trái về thẩm quyền, thủ tục trình tự, đồng thời đụng chạm rất lớn đến ích lợi ích của người dân thì phải tham khảo lại trách nhiệm từng khâu đoạn, tham khảo trách nhiệm của ai và xử lý, thậm chí phải hủy bỏ chứ chẳng thể nói khơi khơi bởi thế.

Rộng hơn, tôi cho rằng cơ quan tính năng cần vào cuộc điều tra những vi phạm ở đấy. Nó không chỉ biểu hiện sự thiếu nghiêm chuẩn trong quản lý hành chính nhà nước, mà còn có dấu hiệu của lợi ích nhóm, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân bị xâm phạm nghiêm trọng.

Canhoorchidpark.org – Theo Thanh niên

Tìm hiểu thêm tài liệu về dự án Orchid Park Xem Thêm